Komedinin hem trajik hem de düşündüren versiyonu
Sinemadan edebiyata pek çok sanat dalında örneklerine rastlanan ve bir komedi türü olan kara mizah nedir?
Türk Dil Kurumu’nun sözlük tanımına göre yalnız gülmeyi değil, düşündürmeyi ve yergiyi de amaçlayan kara mizah, hiciv türünün bir uzantısı olarak düşünülebilir. Enis Batur, kara mizahı şakadan ve nüktedan sözden ayıran özelliklerin belirgin olduğunu ancak hicivden ne zaman ayrıldığını belirlemenin zor olduğunu söyler. Genel tabirle kara mizah yapan kişi değişimden yana umutsuzdur, hicve ve ironiye başvuran kişinin ise hala umudu vardır.
Kara mizahçı, görünüşte hiçbir şeyi ciddiye almaz. Onun esprisi insanın felaketi ve trajedisi üzerine kuruludur. En acıklı durumlardan bile güldürü çıkarır. Kara mizah örnekleri tarihte Eski Yunan’a kadar dayansa da bizdeki örnekler Nef’i ve Kani’nin yazdığı hicivlerde görülür.
İsviçreli bilim adamlarının yaptığı bir araştırmaya göre kara mizahtan hoşlanan insanlar diğerlerine göre daha az agresif, daha pozitif, daha eğitimli ve daha zekidir.
Sunay Akın ise kara mizah hakkında şunları söylemiş, “Çok sağlam ve derin bir entelektüel birikim ve keskin bir zekanın ürünü olan metaforlar gerektirdiğinden edebiyatımızda ve tarihçiliğimizde hayli zayıftır. Çünkü kara mizah, var olan değerlerin doğru ya da yanlışlığını tartışmaz, onlarla çatışmaya girer; bu yüzden can acıtan gülümsemelerdir.”
